Павлодар облысы

Тереңкөл ауданының әкімдігі

Нан күні

Әлемдегі ең танымал өнімдердің бірі, онсыз, біздің өміріміздің бірде - бір күні өтпейді-бұл, әрине, нан. Сондықтан да оның өз мерекесі - жыл сайын 16 қазанда аталып өтілетін Дүниежүзілік нан күні (World Bread Day) бар екені таңқаларлық емес. Мереке 2006 жылы наубайшы-кондитерлер халықаралық одағының бастамасы бойынша құрылған болатын. Нан тағамның барлық түрлерін біріктіріп, тамақтанудың нышанына айналды. Нан өмірмен байланысты, нан туралы көптеген мәтелдер мен нақыл сөздер жазылған. «Ас атасы-нан», «нан жоқ кезде арық түскі ас», «нан— тамақтың атасы, ынтымақ — көптің батасы» осы құнды өнімге тулаған тарихи қалыптасқан көзқарас көрсететін бұл тек кейбір нан туралы мақал-мәтелдер. Адамдар нанды әрдайм құнттап сақтады, нан - береке және гүлденудің нышаны, оны көгертпеуге және кептіріп қалдырмауға тырысты, өйткені «ас атасын» лақтырып тастау үлкен күнә деп саналады. Нан ағзаға қажетті көптеген заттардан тұрады. Нанды тұтыну есебінен адам ағзаның көмірсуларға, үштен бірге өсімдік тектес ақуыздарға деген қажеттілігін жартылай қанағаттандырады, ал бидай немесе қара бидай ұнынан жасалған нан В тобының тағамдық талшықтары мен витаминдеріне деген қажеттілікті толығымен қанағаттандырады. Нанның тағамдық құндылығы оның калориялығымен, сіңімділігімен және витаминдердің, минералдық заттардың және амин қышқылдарының болуымен анықталады. Нандағы витаминдердің құрамы олардың ұндағы болуына байланысты. Бидай мен қара бидай дәндері, яғни ұн, A, C және D витаминдерінен айырылған. Кебекпен және ұрықтың бөлшектерімен ұн кедей болса, онда В тобының витаминдері мен токоферолдар соғұрлым аз болады. Дүкен сөрелеріндегі бұйымдардың сұрыптамасы орасан зор, сондықтан тұтынушы үшін осы өнімнің тиісті сапасы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету маңызды. Нан-тоқаш өнімдерінің сапасы рецептураға, технологиялық уақыт тәртібін орындауға және сақтау шарттарына байланысты. Ылғалдылықтың артуы, қышқылдықтың артуы және кеуектіктің төмендеуі нанның органолептикалық көрсеткіштерін ғана емес, сонымен қатар оның сіңірілуі мен пайдалы заттардың сіңу дәрежесін нашарлатады. Кез келген нан-тоқаш өнімдері дәмді және пайдалы, олар сапалы және жаңа болғанда ғана. Нан-тоқаш өнімдерін таңдаудың келесі қарапайым ережелерін сақтау, бұл өніммен толық рахаттандыруға мүмкіндік береді:
* нан және нан-тоқаш өнімдерін осы өнімдерді сақтау үшін жағдай жасалған стационарлық сауда кәсіпорындарында сатып алыңыз, өнімді қолдан, белгіленбеген орындарда, әсіресе буып-түйілмеген жерлерде сатып алмаңыз;
* заттаңбаны мұқият оқыңыз, соның ішінде ұсақ шрифтпен жазылған және ингредиенттердің белгілі бір тәртіппен тұрғанын әрдайым есте сақтаңыз – бұл құрамдауыш неғұрлым көп болса, соғұрлым жоғары жазылған болады, қаптамада өнімнің дайындалған күні мен сату мерзімі міндетті түрде көрсетілуі тиіс;
* батон-бөлкенің сыртқы түріне назар аударыңыз – ақ нан қарқынды алтын болуы керек, қара-қанық қоңыр, нанда күйген жерлер, бөтен дақтар, жарықтар болмауы керек. Батонды аздап қысу керек: егер ол тез түзетілсе, онда жақсы пісіріледі және доптар жабыспайды, кескен кезде, нан қуыссыз немесе кесексіз болуы керек, егер доптар жабысқақ болса – демек, нанда зең немесе картоп таяқшасы бар.
Таңдау жасалғанда, нанды сақтау маңызды болады. Дұрыс сақтаудың көптеген тәсілдері отбасыларда ата-аналардан балаларға берілді және әлі күнге дейін өзекті болып табылады. Біздің ата – бабаларымыз нанды зығыр сүлгісіне немесе кенеп матасына айналдырды-сондықтан ол ұзақ уақыт бойы өзінің сергектігі мен дәмдік сапасын сақтап қалды. Кейбір бәйбішелер бір қоқық бекер кеткеу үшін нанды қалай сақтау керектігін ерекше құпияларды білді. Олар бөлкені ақ матаға немесе қағазға салып, ол апта бойы жұмсақ және нәзік болып қала береді – осылайша әр отбасында әрдайым пеште күн сайынғы қауызсызда жаңа пісіру болды. Нанды шетінен емес, ортасынан кесіңіз, содан кейін екі жартысын қосыңыз-бұл нанды балғын және дәмді сақтаудың ең тиімді тәсілдерінің бірі. Нан қоймасында нанды қалай сақтауға болады? Біздің әжелеріміз ешқандай целлофан пакеттерін осы бағалы ас үй аксессуарын алмастырмайды деп білді. Нан қоймасы пластиктен, ағаштан және тот баспайтын болаттан шығарылады. Олар үшін ең жақсы материал-металл болып табылады, өйткені онда жақсы жылу қасиеттері бар және иістерді сіңірмейді. Пластиктің жарамдылығы ұзақ емес, ал ағаш нан қоймасы дымқыл болып қалмау үшін мұқият күтім жасау керек. Жақсы нан қоймасында пісіру бір апта сақталуы мүмкін. Күн сайын нан қоймасынан нан ұнтағын алып тастау керек, ал аптасына бір рет оны жуу және жақсы кептіру керек. Егер нан қоймасына кішкене қант, алма бөлігі немесе тазартылған картоп салсаңыз, ылғалдылықты төмендетіп, нанның сақтау мерзімін ұзартуға болады. Нанды тоңазытқышта сақтауға болады ма? Егер сіз көп нан сатып алсаңыз немесе бірнеше күнге кетуіңіз керек болса, тоңазытқышта нанды қалдыра аласыз. Төмен температурада пісіру зеңге ұшырамайды және кейбір ережелерді сақтаған жағдайда ұзақ уақыт балғын қалады. Тоңазытқышта өнімдерді бөгде хош иістерден сенімді қорғайтын және оңтайлы ылғалдылықты сақтайтын, нанды саңылаулары бар полиэтилен пакетте, маталы қапта немесе қағаз қаптамада сақтау керек. Егер дәкедегі тұздың жоңқасы бойынша әрбір пакетке салса, ол тіпті тоңазытқыш өшірілсе де, көгеру бактерияларына «олжа» болып айналмайды. Мұздатқыш камерасы үшін нан кесектерге кесіліп, фольгаға бөліктермен оралған жөн. Тоңазытқышта нанды қанша сақтауға болатындығын, температураға байланысты – мұздатқышта ол бір ай, ал тоңазытқыштың жоғарғы сөресінде – үш апта.
Әр адам өз таңдауын жасайды-нанды сатып алу және мол пісіру немесе күн сайын балғын және дәмді пісіруді сатып алу. Ал, әді де Ленинградтың қоршауы мұражайында көптеген экспонаттар арасында келушілердің ең үлкен қызығушылықтары әрең, әдетте кесілетін төртбұрышы бар жұқа қағаздың ұзынша парағын тудырады, олардың әрқайсысында бірнеше сандар және «нан» деген бір сөз-бұл қоршаудағы нан карточкасы, сондықтан егер нан қатып қалса, оны құстарға тамақтандырыңыз немесе гренки дайындаңыз.